Dọc đường đến Phú Yên chạnh nhớ chuyện xưa

Quán cà phê tại Diên Khánh trang trí đón Tết, đón luôn đôi bạn già đã qua thời xuân sắc. Nhìn mái đầu “muối nhiều hơn tiêu “ của bạn Mạnh Hùng chạnh nghĩ thời gian thật nhẫn tâm. Ngày nào một lũ đầu đen tứ xứ trên khúc eo dãi đất miền Trung nắng gió tụ họp nhau thành lớp 83X1. Thấm thoát trôi qua đã gần bốn mươi năm ngẫm lại rùng mình khó tin. Trong vòng đời nhân sinh của kiếp người, may mắn có duyên mới gặp được nhau. Gần bốn thập niên vẫn còn gặp nhau quả là mối nhân duyên lớn. Trên đường đến Phú Yên vẫn lãng vãng chuyện bạn cũ. 

Xưa và nay

Lúc sáng ngồi cà phê một lúc, tôi thắc mắc làm thế nào thăm được cu V. Hùng bảo khó lắm mày ơi, chưa biết cách nào! Chợt buồn, mỗi người một số phận. Chia tay bạn tiếp tục lên đường hướng về quê Mạ. Dự định ghé thăm bạn Văn Đồng đang sống ở Tuy Hòa. Khoảng cách từ Diên Khánh Nha Trang đến Tuy Hòa Phú Yên còn hơn 100 cấy số. Đổi tài em bạn cầm lái, tiến về phía trước. Đoạn đường bằng phẳng khá đẹp chạy êm ái. Nắng mênh mông tràn ngập, mây trắng muốt bồng bềnh trôi theo các nẽo đường. Từ các thế kỷ trước con đường mang tên Cái Quan rất gập ghềnh trắc trở. Rừng núi, cọp beo thú dữ khắp nơi. Người dân cư trú thưa thớt chỉ có chân trần đi mãi cũng thành đường.    

Đất trời một thuở
Dọc đường đến Phú Yên Photo Samgosahre

Sau bữa sáng ngon miệng với món bún chả cá Vạn Giã tại Diên Khánh tiếp tục lên đường đến Phú Yên. Xe chạy qua thành phố Nha Trang bon bon trên con đường quốc lộ 1A. Liệu xưa kia phải chăng chỉ là đường mòn của lê dân bá tánh mở lối thuở khai hoang. Theo dòng lịch sử “ Vào năm 1597, ông Lương Văn Chánh đang là Tri huyện Tuy Viễn, trấn An Biên. Ông nhận sắc lệnh của chúa Nguyễn Hoàng đưa chừng 4.000 lưu dân vào khai khẩn vùng đất phía Nam của Đại Việt từ đèo Cù Mông đến đèo Cả. Ông mất năm 1611 người dân tôn làm Thành Hoàng”.

Phú Yên một thuở tranh giành

Thuở ấy vùng này vẫn chưa thuộc về nước Đại Việt. Giai đoạn này ngay cả lịch sử Việt chưa ghi chép rõ ràng. Chưa ai hình dung cuộc sống xen lẫn giữa người Việt mới và người Chăm Pa cũ thế nào. Dẫu biết vùng giáp giới biên địa của hai nước vẫn xảy ra chiến tranh nên cư dân vẫn còn thưa thớt. Thuở trước Phú Yên mang tên Ayaru đất của Chăm Pa. Thời gian sau viên quan Lương Văn Chánh mất, nhiễu loạn từ phía Chăm Pa. Chúa Nguyễn Hoàng sai tướng Văn Phong vào đánh chiếm Ayaru đổi tên thành Phú Yên sát nhập vào Đàng Trong. Chúa giao tướng Văn Phong cai quản, năm 1613 Chúa Tiên mất.

Creator Samgoshare  Music Phù Du Trịnh Công Sơn  Ca sỹ Nguyễn Đình Toàn

Những tưởng sống lâu lên lão làng, tướng Văn Phong thành kiêu binh vùng lên làm loạn vào năm 1629. Chúa Sãi Nguyễn Phúc Nguyên sai phó tướng con rể Nguyễn Phúc Vinh vào dẹp loạn và quản lý luôn từ đó. Vùng đất này được yên bình suốt hơn một thế kỷ XVII qua nữa thế kỷ XVIII như mong muốn của chúa Tiên. Mãi sau này những năm “loạn binh” ba anh em Tây Sơn nỗi dậy. Người dân vùng đất Phú Yên đã không yên bình làm ăn nữa trở thành lính hoặc “phu phen” trong chiến tranh. Các thôn xóm của lương dân người Việt và người Chăm trở thành vùng biên địa của nhiều trận chiến. Cuộc mưu sinh của người dân hai nước thuở “xôi đậu” vô cùng khó khăn gian khổ.

Gặp bạn học thời sinh viên

Xe chạy đến chuẩn bị đến Đèo cả. Tương truyền trên đỉnh có bia ký của Lê Thánh Tông đánh dấu chiến thắng đến tận đây. Từ xa thấy hầm Đèo Cả hiên ngang hai lỗ hầm to lớn, công trình do người Việt tự làm tất cả. Lạ lùng khi chạy qua hầm tịnh không một bóng người tưởng như lạc vào miền không gian xa lạ nào đó. Hết hầm Đèo Cả thấy trạm thu phí hoành tráng đang dần chuyển thêm hệ xe không dừng. Gặp nhân viên dán tem nhận diện không dừng miễn phí thật gọn gàng. Trời xanh ngăn ngắt, mây bồng bềnh như bông. Phú Yên mảnh đất một thời biên địa gian khổ đã qua. Nhiều đoạn đường thôn làng cây cối ruộng đồng xanh mướt màu cuộc sống.

Hẹn bạn thời sinh viên gian khó Văn Đồng đang sống làm việc tại đây. Bạn chiêu đãi một bữa trưa ngon lành ấm cúng tại nhà hàng lịch sự.

Bữa trua ngon lành tại Tuy Hòa
Bữa trua ngon lành tại Tuy Hòa. Photo Samgoshare

Đường đến Phú Yên nay đã an lành yên bình trên mỗi phận người. Ký ức của vài thế kỹ trước đã bị thời gian phủ bụi. Vài mươi năm hòa bình đã thắp sáng niềm hy vọng cho ngày mai. Hơn ba mươi nằm trước trên hành lang ký tác xá Hòa Khánh, tôi lặng người khi nghe bạn kể về cuộc thảm sát tại quê hương mình. Cuộc trả thù man rợ tại xóm Hòn Đình thôn Thạnh Phú của nhóm lính Đại Hàn Dân Quốc bị du kích bắn mà sau này rất ít người biết đến. Trên cánh tay của bạn (lúc ấy còn rất nhỏ) vẫn còn vết đạn xuyên tâm, nhờ được người mẹ che chở nên trời thương. Bạn tôi đã trở thành chứng nhân duy nhất của cuộc thảm sát kinh hoàng Hòa Mỹ. 

Hận thù năm xưa đã lùi vào dĩ vãng, quá khứ có thể tha thứ nhưng không thể lãng quên. Bởi máu của từng người dân đã thấm vào từng tấc đất quê hương. Hôm nay thành phố Tuy Hòa có phát triển nhưng vẫn chậm hơn nhiều so với mong muốn của người dân.   

About Quoc Sam

I am Sam. I am Vietnamese. I was born and grew up in Hue - the ancient capital of Vietnam. Hue is a peaceful small town with the romantic Hương river flows through. I live and work in the Saigon city - a city crowded and lively

Leave a Reply

Your email address will not be published.

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.