Thăm đền thờ họ Mạc tại núi Bình San Hà Tiên !

Hà Tiên xưa kia vốn có nhiều thập cảnh đẹp nổi tiếng nhưng quảng bá khá khiêm tốn. Vì vậy du khách đến Hà Tiên chưa nhiều thêm phần do trái tuyến đường. Ngày tôi từ Phú Quốc đi tàu cao tốc sang chơi Hà Tiên. Đến Hà Tiên đầu tiên phải nhớ đến khai quốc công thần Tổng binh Mạc Cửu. Trước khi tham quan Thạch Động đã ghé thăm đền thờ họ Mạc tại núi Bình San Hà Tiên. Đặt chân đến Hà Tiên cách nhanh nhất nhờ xe ôm chở đến di tích văn hóa núi Bình San. Nơi yên nghĩ thanh bình của các nhân vật lịch sử trong dòng họ Mạc Cửu.

Lược sử dòng họ Mạc Cửu

Trước hết nói về Mạc Cửu (Mo Jiu 1655-1735) quê Lôi Châu Quảng Đông, Trung Quốc. Nguyên quán họ Mạc tại Phúc Kiến, Ông tổ là Mạc Dữ thời nhà Nguyên, làm quan vì trực ngôn bị đưa về làm kinh lịch tận Lôi Châu. Vùng đất nằm phía Tây vịnh Bắc bộ giữa Hải Nam và Việt Nam. Trải qua mấy đời lấy thôn Lê Quách và Đông Lĩnh làm quê hương. Theo Mạc thị tộc phả viết “Truyền đến đời thứ mười một, họ Mạc Đông Lĩnh không chỉ giàu nhất một phương với rất nhiều điền sản tài vật, mà còn là một gia đình hoàng kim khoa bảng, thành một vọng tộc ở bán đảo Lôi Châu”.

Theo nhà nghiên cứu Tiến sỹ Lý Khánh Tân “…Mạc Khanh đời thứ chín, bởi vì trong bảy năm đời Minh Thành Hóa (1464 – 1487), ông đã giành được danh tiếng. Thủy tổ họ Mạc nhập Lôi Châu khoảng vào thời Đại Đức (1297 – 1307) nhà Nguyên”. Căn cứ trung bình mỗi thế hệ khoảng 25 năm. Từ đó suy ra Mạc Cửu sinh năm 1935 là hậu duệ đời thứ 16 của thủy tổ Mạc Dữ. Ông sinh ra trong gia đình thừa hưởng danh gia vọng tộc tại Lôi Châu, Quảng Đông.

Cảnh quan vào đền thờ họ Mạc
Thăm đền thờ dòng họ Mạc tại núi Bình San Hà Tiên. Photo Samgoshare
Di dân Trung Quốc

Điều không may ông sinh ra vào cuối thời nhà Minh đất nước tranh giành ngôi vị. Năm 1644 Lý Tự Thành (Hồng Cơ) nổi loạn tấn công Bắc Kinh diệt nhà Minh, xưng đế lập triều Đại Thuận. Tổng binh Ngô Tam Quế nổi loạn thỏa hiệp giúp quân nhà Thanh đánh chiếm Bắc Kinh diệt Hồng Cơ. Nhà Thanh chinh phục và trở thành triều đình cai trị lãnh thổ của nhà Minh (1644-1662), đảo Đài Loan (1683), Mông Cổ (Ngoại Mông) (1691), Tây Tạng (1751), Tân Cương (1759). Giấc mơ chinh phục Trung Hoa của người Mãn cuối cùng đã hoàn thành mỹ mãn.

Sơ lược lịch sử Trung Quốc giai đoạn cuối Minh đầu Thanh nhằm hiểu rõ hơn tại sao dòng người Trung Quốc di cư nhiều vào thế kỷ 17. Giao thời giữa hai thể chế cũ và mới luôn có những nhiễu loạn bất khả. Dòng người di cư vì nhiều lý do và Mạc Cửu đã sống trong trào lưu này. Lúc này tại miền Nam Việt Nam, các chúa Nguyễn đã bước đầu lập các cơ sở thu thuế và bảo hộ việc giao thương buôn bán.

Cùng thời với ông Trần Thượng Xuyên về khu Đồng Nai lập Cù Lao Phố và ông Dương Ngạn Địch về Mỹ Tho định cư lập nghiệp buôn bán. Năm 1671 Mạc Cửu cùng gia quyến đã di dân đến vùng đất hoang thuộc Chân Lạp gần vịnh Thái Lan lập nghiệp.

Lưu dân Mạc Cửu

Theo nhiều tài liệu ghi lại như sau: “Năm 1671 -1681 ở lại Chân Lạp cùng Nặc Ông Thu (Ang Sur, Jayajettha III) hợp tác. Từ 1681-1688 thầu hoa chi sòng bài mở quanh khu vực vịnh Thái Lan. Gặp thời tao loạn hai biến cố 1687-1688 người Cambodia căm thù truy lùng người Hoa, ông và gia đình tị nạn qua Xiêm. Vua Xiêm cho ra định cư bãi Vạn Tuế Sơn gần 10 năm. Năm 1699, Mạc Cửu mới về lại khu vực cũ lập 7 sòng bạc dọc bờ biển. Như Mán Khảm (Peam), Long Kỳ (Ream), Cần Bột (Kampot), Hương Úc (Kompong Som), Sài Mạt (Cheal Meas), Linh Quỳnh (Rạch Giá) và Phú Quốc (Koh Tral). Thủ phủ đặt tại Mán Khảm (cảng của người Mán, tức người Khmer). Sau đổi thành Căn Khẩu (Căn Kháo hay Căn Cáo – Hà Tiên ngày nay)”.

Năm 1708 Mạc Cửu sai thuộc hạ là Trương Cầu, Lý Xá dâng biểu trần trình lên kinh đô Phú Xuân khẩn cầu xin được đứng đầu trông coi đất ấy. Chúa Nguyễn phong chức Tổng binh cai quản toàn vùng Căn Khấu. Năm 1724 Mạc Cửu dâng toàn bộ đất đai, Căn Khẩu đổi thành Dinh Long Hồ. Dưới tài chỉ huy của Tổng binh Mạc Cửu, Dinh Long Hồ nổi tiếng trù phú. Năm 1735 Ông Mạc Cửu mất người con Mạc Thiên Tứ được kế nghiệp chức Tổng binh. Dinh Long Hồ đổi thành Hà Tiên cho đến nay”.

Khai quốc công thần

Trải qua nhiều thăng trầm của lịch sử. Những người con trai của Mạc Thiên Tứ bị vua Xiêm giết hết. Do không có người nối dõi, thời cuộc chiến tranh có nhiều biến động. Hà Tiên đã trở thành lãnh thổ của Việt Nam không còn được tự trị như trước. Ngày nay, người dân Hà Tiên vẫn luôn nhớ ơn tiền nhân khai quốc công thần vùng đất Hà Tiên, Phú Quốc và các vùng đất miền Tây khác. Họ lập di tích đền thờ họ Mạc tại chân núi Bình San. Nhân quyên đã gieo từ Mạc Cửu với các đời chúa nhà Nguyễn sau này Nguyễn Ánh đã gặt quả ngọt.

Điều này đã lý giải vì sao, sau này người miền Tây, Hà Tiên, Phú Quốc đều muốn giúp Nguyễn Ánh lấy lại giang sơn. Nhớ năm nào, Nguyễn Anh chạy ra đến tận Phú Quốc tránh quân Tây Sơn. Dấu kiếm bên huyền thoại giếng Tiên và lời cầu khấn của vua Gia Long đã động đến tâm can đất trời. Nước ngọt và chuyện cá cơm xuất hiện như tôi viết từ bài trước.

Chân núi Bình San

Ngày tôi đến thăm đền thờ dòng họ Mạc tại núi Bình San, trưa tĩnh mịch lạ thường. Đền thờ sơn màu vàng lẫn trong cây cối xanh màu quê hương. Theo con đường nhỏ, dưới chân lá khô xào xạc dẫn đến các ngôi mộ vòng cung đơn giản. Mộ Ông cùng các ngôi mộ con cháu đều một cõi đi về tại đây. Một Bà nằm một nơi khác phải đi bộ một đoạn. Các bậc tiền nhân ra đi từ miền đất khác đã vĩnh viễn nằm lại chốn chân núi Bình San. Xét cho cùng ông cũng như “thuyền nhân Việt” của ba trăm năm sau. Thân phận đành gởi trao tại đất khách quê người.

Điều ông đã làm được xưa nay thật hiếm, thật vĩ đại. Ông trở thành vị khai quốc công thần vùng Hà Tiên, Phú Quốc. Tôi đi một vòng cúi đầu khấn vái trước tiền nhân anh linh. Cầu mong phù hộ cho đất nước Việt Nam ngày càng tươi đẹp như ước mơ từ thuở trước. Lịch sử luôn có những giá trị công bằng cho những người có tấm lòng nơi mình tồn sinh.  

Photo Samgoshare

About Quoc Sam

I am Sam. I am Vietnamese. I was born and grew up in Hue - the ancient capital of Vietnam. Hue is a peaceful small town with the romantic Hương river flows through. I live and work in the Saigon city - a city crowded and lively

Check Also

Đêm huyền hoặc Isfahan với quảng trường di sản. Photo Samgoshare

Đêm huyền hoặc Isfahan với quảng trường di sản !

Sau khi thăm được mộ của Ngài giáo sỹ Alexandre de Rhodes tôi trở về …

Leave a Reply

Your email address will not be published.

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.